Աւանդական հայկական խոհանոցին մէջ քէֆթէի բուսական տարբերակները հիմնականաբար ծագեցան գիւղական եւ կրօնական միջավայրերու մէջ։ Հայ Առաքելական Եկեղեցւոյ պահեցողութեան շրջանին, մասնաւորաբար Մեծ Պահքին եւ այլ եկեղեցական տօներու ընթացքին, միսի եւ կաթնամթերքի օգտագործումը կը խուսափուէր։ Այս իրողութիւնը նպաստեց ընդեղէններով, հացահատիկներով եւ բանջարեղէններով պատրաստուած սննդարար բաղադրատոմսերու ստեղծման։

Սիսեռը, ինչպէս նաեւ սիսեռահատիկն ու ոսպը, մատչելի, տնտեսաւէտ եւ երկար ձմեռներուն պահպանելու համար յարմար մթերքներ էին։ Պլղուրի, սոխի եւ թարմ խոտաբոյսերու հետ միացնելով՝ կարելի կ՚ըլլար պատրաստել յագեցուցիչ քէֆթէներ, որոնք բուսական սպիտակուց եւ ուժ կու տային առօրեայ աշխատանքին համար։

Շատ հայկական գիւղերու մէջ այս ուտեստները նաեւ կապուած էին հաւաքական խոհանոցային աւանդութիւններու հետ․ մեծ քանակութեամբ քէֆթէներ կը պատրաստուէին ընտանիքի կամ թաղի կիներուն կողմէ, յատկապէս կրօնական տօնակատարութիւններէ կամ ընտանեկան հաւաքներէ առաջ։

Հայոց Ցեղասպանութենէն եւ քսաներորդ դարու սփիւռքեան տարածումէն ետք, այս բաղադրատոմսերէն շատերը պահպանուեցան սերունդէ սերունդ բանաւոր փոխանցումով։ Արժանթինի, Լիբանանի, Սուրիոյ, Ֆրանսայի եւ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու մէջ սիսեռով քէֆթէն շարունակեց պատրաստուիլ հայկական ընտանիքներու մէջ՝ որպէս պարզ, բայց ընտանեկան յիշողութեան եւ մշակութային ինքնութեան խորապէս կապուած ուտեստ։

Այսօր այս բաղադրատոմսը նաեւ իր տեղը գտած է ժամանակակից բուսակերական եւ միջերկրածովեան խոհանոցին մէջ, սակայն շատ հայկական ընտանիքներու համար անիկա կը մնայ նախ եւ առաջ պատմութեամբ, ինքնութեամբ եւ սեղանին շուրջ կիսուած յիշատակներով լեցուն ուտեստ մը։

https://youtu.be/YThrndggBUM 

https://www.instagram.com/reel/DY27WLWJntD/?igsh=ZmpvOW9rM2Ewcml5